05. 10. 2011.

MESS Forum - Rodni identitet na početku 21. vijeka: Balkan i novi koncept promišljanja spolnosti

  U Kinu Kriterion je 4.10. u 17h održan prvi od tri najavljena MESS Foruma, na temu “Rodni identitet na početku 21. vijeka: Balkan i novi koncept promišljanja spolnosti”. Moderator ove tematske tribine bio je Bojan Munjin, a učesnici Ana Isaković, pozorišna kritičarka, magistri rodnih studija Jakov Čaušević i Elmaja Bavčić i prof.dr. Jasna Bakšić-Muftić sa Pravnog fakulteta u Sarajevu. Sve tri tribine zamišljene su kao dio OFF programa festivala, koje će da se bave gorućim pitanjima koje predstave ovogodišnjeg festivala postavljaju, ali koja nemaju veze samo sa pozorištem i umjetnošću, već su dio šireg, kulturnog, društvenog, političkog i ekonomskog konteksta,.  Druga tematska tribina baviće se odnosom islama i zapada, a treća pitanjem nacionalizma u regiji.

  Diskusija je, uz aktivno učešće publike, trajala puna dva sata, a složenost tek načetih tema, omogućila bi još sate rasprave, da je koncept programa to dozvoljavao. Ova tema formulisana je na osnovu dve predstave koje je publika MESS-a do sada imala priliku da vidi – Gardenije Alana Platela i Fudbalskih priča Harisa Pašovića, a jedna slušateljka iz publike tačno je skrenula pažnju organizatorima na još jednu predstavu sa ovogodišnjeg MESS-a, koja se bavi rodnim ulogama – Šta se desilo kada je Nora napustila muža, po tekstu Elfride Jelinek, a u režiji Mihala Dočekala, a koja će biti prikazana 6.10. u Narodnom pozorištu.    

  Svi učesinici tribine, kao i svi slušaoci iste imali su gotovo apsolutno nepodjeljene stavove o pitanjima pola i roda, u našem vijeku na Balkanu – rodne uloge su duboko ukorijenjene u tradicijama naših naroda, a dodatno i uvijek iznova potvrđivane i potpirivane nacionalizmom, agresijom i apatijom, kao i traumama iz devedesetih godina prošlog vijeka i tome se edukacijom, emancipacijom, umjetnošću, političkim aktivizmom i na svaki drugi način mora stati u kraj. Po meni je upravo to bila najveća mana ove diskusije – apsolutno niko suprotnog mišljenja nije slušao tribinu i time ona nikog nije ni malo osvijestila, već je ostala u domenu akademske rasprave ravnopravnih istomišljenika, što za prilike naše sredine i nije tako loše, ali svakako nije dovoljno. Mladi magistri, kao i profesorka Bakšić-Muftić, često su se doticali studijskih programa na univerzitetima u regiji koji se bave pitanjima roda, kao i njihovih silabusa, ali po meni je, što sam tokom diskusije, kao slušateljka Foruma i istakla, ključna edukacija mlađih naraštaja, počevši od osnovne škole. Ovaj moj stav potvrdila je i Elmaja Bavčić rekavši da se u našoj okolini samo pojedinci bave politički aktivizmom koji podrazumijeva promovisanje ravnopravsnoti.

  Na početku diskusije Ana Isaković je komentarišući predstavu Gardenia, ali i nedavno otkazivanje Parade ponosa u Beogradu upotrijebila termin Julije Kristeve “zazornost”. Zazorno, rekla je Isakovićeva, predstavlja sve ono što većina gura pod tepih, sve ono neprijatno, gadno i neprihavtljivo, ali istovremeno i jako privlačno. Povodom predstave “Ruže za Anu Terezu/Fudbalske priče“ profesorka Bakšić-Muftić istakla je da “balkanski muškarac” nije specifičan stereotp, već da se takvi oblici ponašanja javljaju kod muškaraca širom svijeta. Svi su se složili da ono što je na Balkanu različito u odnosu na Zapad, jesu reakcije publike, a da se kod nas šok javlja ne zbog postojanja određenih normalnih pojava u seksualnosti stanovništva, nego zbog toga što te pojave postaju javne i svima očigledne. Čaušević je čak iznio tezu da su danas mlađe generacije mnogo konzevrativnije od starijih i kao razlog za to naveo pritisak koji stalna izloženost temama seksualnosti, pola i roda može da izazove. Desničarske, fašističke i klerofašističke organizacije imaju velikog udjela u stvarnaju netrpeljivosti i mržnje prema svim manjinama – od nacionalnih, i vjerskih, preko seksualnih i rodnih, pa i diskriminacije starih ljudi, o čemu takođe govori Gardenia, jer njeni akteri su, naime većinom stari transvestiti na njihovoj posljednjoj kabaretskoj predstavi. Ono što, pored činjenice da predstava govori o transrodnim i transseksualnim manjinama, dodatno uzneimri publiku, je i tretman seksualnosti starih ljudi, ističe Čaušević.

   U daljem toku rasprave, Ana Isaković govorila je o fenomenima “brisanja” i “nevidljivosti” – brisanja istorije i nevidljivosti manjina. Tokom diskusije, postajalo je jasno da promišljanje o rodnim identitetima nužno povlači za sobom i promišljanje o nacionalizmu, kao i o odnosu Balkana i Zapada, što potvrđuje da su sve tri teme ovogodišnjih Foruma usko povezane, pa možda i neodvojive. Profesorka Bakšić-Muftić istakla je da je ključno pitanje za našu regiju, ne kako mi vidimo Evropu i Evropa nas, nego kako mi vidimo jedni druge, a Elmaja Bavčić dodala je da je i medijska cenzura u srži problema. Po mom mišljenju obe teze mogle bi da se primijene na sve tri ovogodišnje diskusije i tako im daju legitimitet i smisao u okviru cjelokupnog programa MESS-a.

  Moderator tribine, Munjin, govorio je o razlikama između gradskih sredina u novonastalim susjednim državama, prvenstveno između Zagreba, u kom se ove godine održala deseta Parada ponosa i Beograda, u kom je prije nekoliko dana otkazana, što je samo eufemizam za zabranjena još jedna takva manifestacija. Učesnici su se složili da su odnos prema Evropskoj uniji, kao i nacionalno pitanje u Hrvtaskoj bar djelimično riješeni, dok u je u Srbiji pitanje Kosova više nego zapaljivo. Munjin je pomenuo i poznati primjer zagrebačkog transvestita Đokice, koji je diskriminisan i na nacionalnoj osnovi, jer je Srbin, i koji je osamdesetih i devedestih više puta bivao brutalno pretučen. Danas njegovi sugrađani, samo prođu pored Đokice za vrijeme njegovih uličnih nastupa, tugaljivo ga gledaju i sa lažnom empatijom mu daju koju paru. Ta slika mogla bi da bude slika budućnosti stava Beograđana prema manjinama, ali svakako svjedoči o tome da se suštinski ništa u Zagrebu nije promijenilo i da se Parada ponosa tamo, kao što je rekla jedna novinarka iz tog grada iz publike, samo „odrađuje”. Tema tribine se pred sam kraj, pitanjima iz publike opet vratila na ulogu pozorišta u emancipaciji stanovništva, kao i na odnos “heteroseksualnog” i “kvir” teatra.   

   Za kraj diskusije Munjin je naveo i problem žrtve diskriminacije, koji ovo pitanje dodatno usložnjava i produbljuje. Naime, iskustva sa Kosova, određenih nevladinih organizacija koje se zalažu za prava žena, pokazuju da je većina diskriminisanih žena navikla na svoj položaj, pa da ga čak i želi i da je zadovoljna njime. I za ovu i za ostale dve teme ovogodišnjih Foruma, svi mi kao i žene sa Kosova, slobodno glasno i jasno možemo da kažemo “Eto, mi to tako želimo!”.